Pembubaran Polis Bantuan pada awal 1960-an (khususnya bermula tahun 1956 sehingga awal 60-an) adalah keputusan strategik dan kewangan oleh kerajaan Persekutuan Tanah Melayu pada ketika itu.
Penting untuk kita bezakan: SP (Special Constables/Kini Sukarelawan Polis) adalah pasukan tetap tambahan yang dibayar gaji penuh, manakala AP (Auxiliary Police) adalah pasukan sukarela.
Berikut adalah faktor utama kenapa Polis Bantuan (AP) dan unit sokongan berkaitan dimansuhkan pada tempoh tersebut:
1. Berakhirnya Zaman Darurat (1948–1960)
Sebab utama penubuhan Polis Bantuan pada tahun 1948 adalah untuk menangani ancaman pengganas komunis (PKM). Apabila Darurat diisytiharkan tamat secara rasmi pada 31 Julai 1960, keperluan untuk mengekalkan ribuan anggota tambahan di ladang-ladang dan kawasan perlombongan sudah tidak lagi mendesak. Keadaan keselamatan negara telah kembali stabil dan boleh dikendalikan oleh pasukan polis tetap.
2. Rasionalisasi Pasukan (Penyusunan Semula)
Selepas merdeka (1957), kerajaan mula menyusun semula PDRM. Terdapat terlalu banyak kategori pasukan pada masa itu (Regulars, SP, AP, Border Scouts, dsb). Untuk mewujudkan satu pasukan yang lebih profesional dan seragam, kerajaan memutuskan untuk mengecilkan saiz pasukan separa tentera (paramiliter) dan memperkukuhkan pasukan polis tetap (Regular Force/RF).
3. Kos Kewangan dan Ekonomi
Mengekalkan unit Polis Bantuan, walaupun mereka bersifat sukarela atau separuh masa, tetap melibatkan kos dari segi latihan, peralatan, pakaian seragam, dan logistik. Selepas 12 tahun berperang dengan komunis, ekonomi negara perlu dialihkan daripada perbelanjaan pertahanan kepada pembangunan infrastruktur negara yang baru merdeka.
4. Perbezaan Kritikal: SP vs AP
Kekeliruan sering berlaku di sini, jadi ini adalah perbezaannya dalam konteks pemansuhan tersebut:
Special Constables (SP): Mereka adalah pasukan yang paling terkesan. Mereka bekerja sepenuh masa dan ditempatkan di estet-estet. Apabila estet tidak lagi diancam, kontrak ribuan anggota SP ditamatkan. Ramai yang kemudiannya diserap masuk ke dalam pasukan Polis Tetap atau ditawarkan jawatan dalam perkhidmatan awam lain.
Auxiliary Police (AP): Mereka adalah sukarela awam yang membantu dalam tugas-tugas am. Apabila ancaman keselamatan domestik berkurangan, unit sukarela ini dianggap tidak lagi kritikal dan dibubarkan bagi memberi laluan kepada struktur simpanan yang lebih tersusun (seperti yang kemudiannya diperkenalkan semula melalui Akta Polis 1967).
5. Pengenalan Akta Polis 1967
Pemansuhan pada awal 60-an tersebut sebenarnya adalah fasa "rehat". Kerajaan menyedari bahawa satu undang-undang yang lebih komprehensif diperlukan untuk menggantikan ordinan-ordinan lama zaman penjajah. Ini membawa kepada penggubalan Akta Polis 1967, yang kemudiannya menghidupkan semula konsep Polis Bantuan secara lebih sistematik dan profesional seperti yang kita lihat hari ini.
Penubuhan semula Polis Bantuan (PB) pada tahun 1970 dilakukan di bawah Peraturan-peraturan (Polis Bantuan) Polis 1970 [P.U. (A) 461] bertarikh 21 Disember 1970.
Berdasarkan rekod sejarah penubuhan agensi di Malaysia:
Syarikat/Agensi Pertama
FELDA (Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan) sering dirujuk sebagai antara agensi terawal yang menubuhkan unit Polis Bantuan selepas pengenalan peraturan 1970 tersebut.
Berikut adalah fakta ringkas mengenai penubuhan ini:
- Tujuan: Untuk memberi perlindungan keselamatan di kawasan rancangan tanah yang luas dan jauh dari jangkauan balai polis biasa.
- Keanggotaan: Pengawal keselamatan di agensi tersebut diberikan kuasa polis mengikut Bahagian IX, Akta Polis 1967 untuk menjalankan tugas rondaan dan tangkapan di dalam kawasan premis mereka.
Garis Masa Penubuhan
- 1948: Penubuhan asal Polis Bantuan (dikenali sebagai Special Constables) semasa zaman Darurat untuk menjaga ladang dan lombong.
- 1956: Unit ini dibubarkan selepas keadaan semakin aman.
- 1967: Akta Polis 1967 digubal, memperuntukkan semula penubuhan Polis Bantuan di bawah Bahagian IX.
- 1970: Peraturan-peraturan Polis Bantuan secara rasmi dikuatkuasakan, membolehkan agensi kerajaan dan swasta memohon untuk memiliki unit polis sendiri.
Selain FELDA, agensi besar lain yang turut menyertai pada peringkat awal (tahun 70-an) termasuklah badan-badan berkanun seperti Lembaga Pelabuhan Klang dan syarikat utiliti seperti LLN (kini Tenaga Nasional Berhad).
Berdasarkan rekod sejarah penubuhan semula Polis Bantuan (PB) di bawah Peraturan-peraturan (Polis Bantuan) Polis 1970, unit ini diwujudkan untuk membolehkan agensi kerajaan dan badan berkanun mempunyai kuasa polis di kawasan premis mereka.
FELDA diiktiraf sebagai agensi utama dan terawal yang mempelopori penubuhan ini pada tahun 1970 untuk menjaga kawasan rancangan tanah. Berikut adalah turutan agensi dan syarikat terawal yang menubuhkan unit Polis Bantuan mengikut rekod sejarah penubuhan awal:
Senarai Agensi/Syarikat Polis Bantuan Terawal
| No | Agensi / Syarikat | Tahun Penubuhan (Unit PB) |
|---|---|---|
| 1 | FELDA (Lembaga Kemajuan Tanah Persekutuan) | 1970 |
| 2 | Lembaga Pelabuhan Klang (LPK) | Awal 1970-an |
| 3 | Keretapi Tanah Melayu (KTM) | Awal 1970-an |
| 4 | Lembaga Letrik Negara (LLN) – Kini TNB | Awal 1970-an |
| 5 | Bank Negara Malaysia (BNM) | Awal 1970-an |
| 6 | Lembaga Pelabuhan Pulau Pinang | 1970-an |
| 7 | Rubber Industry Smallholders' Development Authority (RISDA) | 1970-an |
| 8 | Lembaga Padi dan Beras Negara (LPN) – Kini BERNAS | 1970-an |
| 9 | PETRONAS | 1974 |
| 10 | Jabatan Kastam DiRaja Malaysia (Unit Pencegah Penyeludupan) | 1970-an |
| 11 | Lembaga Pelabuhan Kuantan | 1970-an |
| 12 | Malaysia Airports Holdings Berhad (MAHB) | 1970-an |
| 13 | UDA Holdings Berhad | 1970-an |
| 14 | Pejabat Setiausaha Kerajaan Negeri (SUK) Kelantan | 1970-an |
| 15 | Institusi Penyelidikan Teknologi Nuklear Malaysia | 1970-an |
Fakta Penting:
- Peneraju: FELDA merupakan "ibu pejabat" atau pangkalan utama bagi Persatuan Polis Bantuan Malaysia (APA) kerana statusnya sebagai antara penggerak terawal sistem ini.
- Perubahan Identiti: Banyak agensi di atas bermula sebagai Badan Berkanun sebelum dikorporatkan menjadi syarikat (seperti LLN kepada TNB dan LPN kepada BERNAS), namun kuasa Polis Bantuan mereka dikekalkan sejak era 70-an.
- Kuasa Penubuhan: Semua agensi ini tertakluk di bawah Bahagian IX, Akta Polis 1967 yang memperuntukkan pelantikan anggota sebagai Polis Bantuan dengan kuasa yang diberikan oleh Ketua Polis Negara.
Penubuhan unit Polis Bantuan (PB) di universiti-universiti Malaysia (IPTA/UA) berlaku sedikit lewat berbanding sektor korporat, kerana kebanyakan universiti pada awalnya hanya menggunakan perkhidmatan pengawal keselamatan dalaman (Bahagian Keselamatan).
Mengikut rekod sejarah dan pengesahan watikah daripada PDRM, berikut adalah antara universiti terawal yang menubuhkan unit Polis Bantuan:
10 Universiti Terawal Mempunyai Polis Bantuan
| No | Universiti | Tahun Penubuhan / Watikah | Nota |
|---|---|---|---|
| 1 | Universiti Teknologi MARA (UiTM) | 2010 | IPTA pertama yang mempelopori penubuhan PB secara besar-besaran. |
| 2 | Universiti Teknikal Malaysia Melaka (UTeM) | 2011 | IPTA kedua yang menerima kelulusan selepas UiTM. |
| 3 | Universiti Putra Malaysia (UPM) | 2013 | Secara rasmi menerima watikah daripada Ketua Polis Negara pada 24 Jun 2013. |
| 4 | Universiti Malaysia Sarawak (UNIMAS) | 2013 | Antara yang terawal di Borneo untuk menubuhkan unit PB sendiri. |
| 5 | Universiti Malaya (UM) | 2015 | Kelulusan PDRM diterima pada Januari 2015 untuk menukar status keselamatan kepada PB. |
| 6 | Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM) | 2015 | Mula menggerakkan transisi pengawal keselamatan kepada Polis Bantuan sekitar tahun ini. |
| 7 | Universiti Utara Malaysia (UUM) | 2015/2016 | Menubuhkan unit PB bagi mengawal kawasan kampus yang sangat luas di Sintok. |
| 8 | Universiti Malaysia Perlis (UniMAP) | 2016 | Mengambil langkah serupa untuk memperkasakan kuasa keselamatan di kampus. |
| 9 | Universiti Sains Malaysia (USM) | 2017 | Menubuhkan unit PB bagi kampus induk dan kampus cawangan. |
| 10 | Universiti Tun Hussein Onn Malaysia (UTHM) | 2023 | Antara universiti yang paling baru menerima sijil penubuhan rasmi skuad PB. |
Perbezaan Penting:
- Sebelum 2010: Kebanyakan universiti hanya menggunakan Bahagian Keselamatan yang kakitangannya bertaraf "Pengawal Keselamatan" (KP) tanpa kuasa di bawah Akta Polis 1967.
- Selepas 2010: Berlaku gelombang di mana universiti-universiti awam memohon status Polis Bantuan untuk membolehkan anggota mereka melakukan tangkapan, pemeriksaan, dan membawa senjata api di bawah undang-undang (seperti kuasa yang diperuntukkan dalam PTKPN).
- UiTM kekal sebagai peneraju utama dalam aspek ini dengan jumlah anggota Polis Bantuan terbesar dalam kalangan institusi pengajian tinggi di Malaysia.
- Universiti Awam di pantai timur semenanjung Malaysia (kecuali UiTM) sehingga 2026, belum lagi memohon pelantikan Polis Bantuan.
Penubuhan unit Polis Bantuan (PB) bagi syarikat swasta sepenuhnya (bukan badan berkanun atau GLC pada asalnya) mula berkembang pesat selepas era 1970-an dan 1980-an, terutamanya apabila sektor industri, perbankan, dan hartanah mula memerlukan perlindungan bersenjata yang sah.
Berikut adalah 10 antara syarikat swasta (termasuk yang telah dikorporatkan dan GLC utama) yang terawal atau paling senior mempunyai unit Polis Bantuan di Malaysia:
10 Syarikat Swasta/Korporat Terawal Mempunyai Polis Bantuan
| No | Syarikat | Tahun/Era Penubuhan | Sektor |
|---|---|---|---|
| 1 | FELDA Security Services Sdn Bhd | 1970 | Perladangan/Keselamatan |
| 2 | Genting Malaysia Berhad | 1970-an | Pelancongan & Kasino |
| 3 | Sime Darby Berhad | 1970-an/80-an | Perladangan & Hartanah |
| 4 | PETRONAS | 1974 | Minyak & Gas |
| 5 | Northport (Malaysia) Berhad | 1970-an | Pelabuhan |
| 6 | MISC Berhad | 1980-an | Perkapalan |
| 7 | Sistem Televisyen Malaysia Berhad (TV3) | 1984 | Media & Penyiaran |
| 8 | Sunway City Berhad | 1990-an | Hartanah & Perbandaran |
| 9 | Pos Malaysia Berhad | 1990-an | Logistik & Mel |
| 10 | Puncak Niaga Holdings Berhad | 1990-an | Utiliti Air |
Nota Tambahan Mengenai Evolusi Syarikat Swasta PB:
- Genting Berhad: Merupakan antara syarikat swasta murni (bukan GLC) yang terawal mempunyai unit PB yang sangat besar kerana keperluan kawalan keselamatan di Genting Highlands yang berstatus zon khas.
- Sektor Perbankan: Bank-bank swasta seperti Public Bank dan Maybank juga mempunyai unit keselamatan yang kuat, namun banyak yang bermula sebagai pengawal bersenjata sebelum sebahagiannya menaik taraf kepada status Polis Bantuan atau menggunakan khidmat agensi PB seperti Auxiliary Force Sdn Bhd (milik Koperasi Polis).
- Sektor Hartanah (Township): Bermula akhir 90-an, syarikat hartanah seperti Sunway dan kemudiannya Ecoworld serta Gamuda mula menubuhkan unit PB sendiri untuk menjaga keselamatan di perbandaran (township) mereka bagi memberikan nilai tambah kepada pembeli rumah.
- Stesen Televisyen: TV3 merupakan stesen TV swasta pertama yang diberikan kebenaran menubuhkan unit Polis Bantuan bagi mengawal premis penyiaran mereka yang dianggap sebagai kawasan sensitif.
Kebanyakan syarikat ini memilih menubuhkan unit PB sendiri (berbanding mengupah pengawal keselamatan swasta biasa) kerana anggota PB mempunyai kuasa tangkapan dan kuasa menggunakan senjata api yang sah di bawah Akta Polis 1967.
Perbezaan Dari Segi Kuasa dan Peranan
1. Sifat Penugasan
Era Sebelum Mansuh (AP): Peranan mereka lebih kepada pengawal statik (sentry). Mereka bertindak sebagai barisan hadapan untuk membalas tembakan jika diserang. Mereka tidak terlibat dalam penyiasatan jenayah sivil atau penguatkuasaan undang-undang trafik secara meluas.
Era Selepas Penubuhan Semula (PB): Peranan mereka adalah polis berfungsi. Di dalam kawasan premis mereka (seperti di KLCC atau Lapangan Terbang), mereka mempunyai kuasa yang hampir sama dengan polis tetap, termasuk kuasa memeriksa, menyaman (di kawasan tertentu), dan menangkap suspek jenayah sebelum diserahkan kepada PDRM.
2. Kawalan Operasi
AP Lama: Berada di bawah kawalan pegawai polis kawasan atau pengurus estet yang diberikan kuasa (sering kali tidak selaras antara satu daerah dengan daerah lain).
PB Moden: Walaupun digaji oleh syarikat swasta, mereka tertakluk sepenuhnya di bawah Perintah Tetap Ketua Polis Negara (PTKPN). PDRM melalui Jabatan Pencegahan Jenayah dan Keselamatan Komuniti (JPJKK) memantau penggunaan senjata api, uniform, dan tatatertib mereka secara ketat.
3. Peralatan dan Persenjataan
AP Lama: Biasanya dibekalkan dengan senapang patah (shotgun) atau carbine lama untuk tujuan pertahanan diri menentang gerila.
PB Moden: Dilengkapi dengan pistol moden atau sub-mesingan (bergantung kepada keperluan agensi seperti Bank Negara atau PETRONAS) dan menggunakan sistem komunikasi radio yang bersepadu dengan rangkaian polis.
Ringkasan: AP lama adalah pasukan "Pejuang Awam" untuk zaman perang, manakala PB moden adalah "Polis Korporat" profesional yang membantu PDRM menjaga keamanan dalam sektor ekonomi dan awam.
PB juga dilatih di Pusat Latihan Polis secara bersilibus dan teratur meliputi kawad, akademik, latihan luar, persenjataan dan perundangan selama lebih dua bulan.
0 Ulasan